ULTIMATE REVENGE OF BRITISH EMPIRE
EVIL DESGINS TO DESTROY AND ANNIHLATE PUNJAB
Justice Asif Shahkar
Having conquered the entire India British consolidated its rule in India in a way as if India was a permanent part of its empire and they were there to stay for ever .To conquer and later establish it's rule in India ' Divide and rule' was the most important , well tested and deadliest ploy they used . When they arrived in India they were rather relieved and pleased to find that entire Indian society it self was divided in so many ways . So for them task to' divide and rule' became a piece of cake . Here every division was further divided in to countless sub divisions. First in this category was Religious Divide each religion was so different from each other that there was no way bring them closer or give them common platform. Historically speaking if any leader or saint even made an effort to join them , was treated so harshly after death that it gives you goose bumps even to think about it. Sufis are the first in this line of fire. Bulle shah after his death was labeled infidel. Maulvis & Clergymen refused to perform last rites and give Proper burial, but later when he had following among people then same Maulvis and clergy not only started to believe in him but also took full control of his shrine These days Quran is read there all day and outside the shrine big board with a name' Haji Sayed Abdullah Shah Bukhari ' has been placed which no one dares to touch let alone remove it .
Shah Hussein was dealt even more severely after his death. It was given that his shrine too was going to come under the control of religious clergy with name written on the board outside. His life time friend and lover Madho Lal was buried with him in the same grave according to His last will and desire. Though religious clergy failed to take out his remains from this grave but that did not stop them from defying his last wish and in blatant act of cowardice they scraped and removed Madho Lal's name from the grave . Then comes Guru Nanak through out his life he tried to bring Hindus and Muslims together in other words tried to make a bridge between the two and said we are one not Hindu or Muslim. During his life time Hindus did not consider him Hindu and Muslims did not consider him Muslim but after his death both came to claim him as their own and were at daggers end with each other on this issue. No one paid any attention to his original message and Hindus claimed him as Hindus and Muslims labeled him as Muslim. But then those believed in him have done no less harm. Keep aside the old divisions in his name these days in the name of Sikhism every day a new Baba or Sant Is churned out of this factory with different shade of Sikhism. Baba Nanak wanted to be a bridge between the two communities Hindus and Muslims but they did just the opposite and did not rest till there was partition of 1947 & instead of a bridge what we have is barbed wire between the two.
British observed that every Religion is subdivided in to so many subdivisions and sects and each claimed only their sect is blessed and favorite of God and also believes that others except them are on the wrong and are bunch of atheists or Infidels. Besides at the root of every religion is some shade of Jihad or Dharm yudh. And in the name of Religion Sunni kills Shia, Akali ready to kill Nirankari & one faction of Hindus ready to kill another faction of Hindus .
These divisions and subdivisions proved to be an asset for British so in stead of Divide & rule they used a different ploy for already divided 'Pitch one against the other in a fight' and rule.
They pursued this policy throughout their rule in India. Second big treasure for British was division along casts or castism basis of which is collective Inferiority complex from birth to the last breath one is caught in this net . This system of Casts was part and parcel of Hindu Religion and strictly observed. It was not originally a part Of Muslim Religion but later when Hindus or Sikhs converted to Islam on their own or by force kept their allegiance to the cast or sect they originally belonged to. After Religion this divide along casts acts as even more polarizing force. It does not let any one unite with the other. One of higher cast and the other is of lower cast and two can never come together. The one of higher cast is not even ready to consider the one of lower cast as human. Higher casts are further is subdivided in to many sub casts like Sayeds , Brahmin, Jatt , Rajputs etc. & then Jatts are further subdivided in to Cheema , Chatha, Virk . Sandhu and Sidhus etc. Each cast or sub cast claiming to be superior to the other. This feeling of being superior to all the other is so deep rooted and prevalent that even if God comes on earth to preach that it is wrong that all men was created equal Jatt's answer would to even god would be that " every thing else may be right but not this' & he would stick to his guns and claim to be superior to the other.
This is further complicated by another division among them that does not let even people of same sub cast live amicably with each other and that is ( Shareeka) competition and jealousy among each other even if they belong to same cast or sub cast. One is constantly trying to Copy competes harm and derive happiness from the losses and failure of the other. This culture of competition, leg pulling and Jealousy is not only unique to Jatts but almost every Punjabi is inflicted and suffers from this ailment. Mostly our people especially a Punjabi is unable to rise above this system of casts and sub casts. He may rise in profession and become Professor in Harvard University or succeed to reach moon but still carries the feather of his cast or sub cast in his hat. British used this system to their full advantage and to add oil in the fire showered people of higher cast with favors & large estates along with honorary names. It is proven by the fact that in the entire India and Punjab in particular you won't find single landlord belonging to lower cast. Feudalism served as economic basis and was one of the pillar of British establishment and rule.
Beside the divide along religion and cast there was another, divide along political ideology, Left against Right. Left further divided in to rich and poor and middle class. One belonging to one class is not ready to sit with a person belonging to another religion or cast. One Jatt laborer is not ready or willing to sit and or deal with laborer of lower cast.
British were threatened by Patriotism and Nationalism and considered them as their worst enemies and Punjab presented them as a biggest danger on this ground. They had seen that Raja Ranjit Singh had successfully gathered people of all sects and religions Hindus , Muslims Sikh s and Christians under the banner of Nationalism and patriotism and had become a power and challenge for British . Punjab was most important state for British for many reasons. Most Important and obvious being the fertile land of Punjab it was bread basket for the entire country and beside this it had another attraction and that was Punjabi Soldier for their army & Punjabis made damn good soldiers . Raja Ranjit Singh had taken full advantage and had formed a strong army full of Punjabi Soldiers .
This is true even in modern times. Punjab shares borders with China and Afghanistan and in the entire history of India it was only Punjabis who could face fight and stop foreign invaders coming from these mountainous regions. British needed Punjab as a shield against such invaders. Besides that Region of Sindh was another reason. Both British and Raja Ranjit Singh had eye on this Sindh but out of fear from each other neither was making a first move. For British after conquering Punjab to take Sindh would an easy catch . From that angle British used all their resources and force to conquer Punjab and establish their rule there. In Punjab they constructed largest canal system , laid down net of railway line, built roads and started telephones and other communication system.
As a permanent solution to deal with danger from Punjab & Punjabi nation British had a set plan & evil designs . First and foremost part of which was to turn Punjabis in to Illiterate and uncultured and rob them of their identity . For this they used language as a weapon . Out of all the languages In India they discovered one that was most useful for them and that was Hindustani and reason for selecting this language was people living in these regions. The areas which were easy catch for British were the areas with Hindustani speaking people. It is shame how Nawab Wajad Ali Of Awad (now U.P.) without any resistance to British advancing forces actually presented the state of Awad on a platter to British.
Not only this People speaking this language became loyal and useful beaurocrats for British to establish their rule and run their administration. Hindustani was divided in to two languages. One was named Hindi and British instructed their cronies and so called scholars to make Devnagri its script and secondly remove Arabic and Persian words and put Sanskirt words and announce it as language of Hindu Religion. In the same fashion other part of Hindustani became Urdu. Which was proclaimed as a language of Muslims and their religion. To promote Urdu Fort William College was started and Muslim Scholars were recruited who started working
To promote Urdu as Language of all Muslims. Then Sayed Ahmed khan was adorned with Sir and was asked to start Aligarh University to promote Urdu . Its Motto and message to Muslims was ' learn Urdu, English and loyalty to British and get ready to serve them' from that angle. Aligarh University actually served as factory to churn out loyal administrators for British. Many more became loyal touts of British and Worked to promote Urdu language in Punjab. After Partition also the same trend has continued in Punjab and such Scholars , Urdu lovers and so called staunch believers are still doing the damage to Punjabi Nation. One more so called Intellectual and Muslim hero Muhammad Hussein Azad started first Urdu Center in Lahore. Muslims were not the only ones to hold this banner given by British Hindus and Sikhs also joined hands with them. Not only this even communists who were against religions and colonial imperialism stood under the same banner. Progressive writers union and its role in imposing Urdu on People is not hidden from any one. These Urdu lovers and promoters attained to status of hero and demigods & it became a sacred duty of every leftist and progressive person to pay homage to these demigods. Success of this agenda of British is evident in the fact that at the time of the partition of 1947 majority of clerical and administrative staff in India came from the areas where Hindustani was spoken . After partition same Urdu speaking people were imported from Delhi and other parts of India to Pakistan and they gained control of Pakistan Government . And still keeping their British Loyalty intact continued to pursue and promote same policies. & are doing so till to date. In order to control and subjugate Punjab British divided and subdivided Punjab into states and princely estates. secondly to make it worst imposed Urdu on people of Punjab as a result Punjabi who was literate before introduction of Urdu practically became Illiterate . To make the matter worst Feudal lords every where stood in the way of opening new schools . During the rule of Raja Ranjit Singh those who were first Punjabi and then Hindu Muslim or Sikhs once again became first Hindu Muslim or Sikh and then Punjabi. This divide is still alive and kicking . British agenda of divide and rule is still being pursued . In 1947 Punjab was divided along the lines of Muslims on one hand and Hindu & Sikhs on the other. East Punjab was further divided in to three parts along the lines of Hindu Sikhs and Punjabi & Hindi. West Pakistan is not behind in this respect they are getting ready to follow same dangerous and destructive path of further dividing Punjab. The movement to make Sarikistan as separate state basis of which is Saraiki ( Multani) language which is actually a off shoot and dialect of Punjabi language. If this demand of separate Sariksantan based on saraiki has any Justification then even this state will have to be subdivided further for a simple reason that Saraki it self has numerous dialects in Multan itself one dialect is not spoken and has many colors and variations to it. Now if some one demands a separate state of Pothohar based on Pothohari it will also meet the same fete as that of Sariki for the same reason that Pindi has one dialect and other areas around has another dialect of Pothohari. Similarly in future if some one demands a separate state based on Jangli then that too has ten different dialects. Jhung , Faisalabad , Sahinwal Shekhu pur and Bahwalpur all have different and distinct dialect of jangli language and will have to be divided in to ten or twelve different states. There is an old saying that In Punjab every seven miles different dialect is spoken, but should that become basis of Divide? and Why?
After partition even though British went away but did leave behind same system of colonial and imperial structure and a class of staunch believers and supporters of the same value system. Where as In India under the pressure of political leaders and people the system underwent some changes but in Pakistan Military leadership had no fear so they did not touch the system handed down by British. They kept the same Feudalism , same legal and justice structure & same system of education. It is a matter of shame that Books written in Urdu for Schools and Colleges till today contain syllabus from the times of British rule and project Separatists as heroes and label Patriots as infidels and traitors, Alexander( Sikandar) the Great and king Poras dense & dim witted . British as brave and Raja Ranjit Singh as one eyed infidel, illiterate and ridiculous . Books of Today are still full of praises for British , Muslims , scholars of U.P and Military leaders . Most important thing is that the policies British followed to permanently control and subjugate Punjab are still intact and being pursued with unmatched loyalty even today may it be a military rule or short lived civilian government . interesting fact about the civilian leadership is that except Punjab leader of every other province during election speaks to its constituents in their language. Even a national leader of a stature of Bhutto when went to Sindh he communicated with People of Sindh in Sindhi but Punjabi leader neither communicates or delivers speech in Punjabi and that is a shame.
Some times I think that even British themselves must be surprised that though so much has changed they left India so long ago. Sun of Great Britain Empire has set and it has been reduced to a small Island in Europe but the their policies of revenge against Punjab are stillIntact and alive. Hindu Punjabi does not consider himself Punjabi he is Indian and Hindi is his language on the other hand Pakistani Punjabi does not consider him self Punjabi either he Pakistani and Urdu is his language. In this context of Pakistan Punjab and the attitude of Punjabi towards Punjab or Punjabi Language I would want share with you views of Dr. Zahida Bukhari who is an eminent scientist in the field of medicine. In her words "In fact we are confusing child's belief system, by imposing Urdu a foreign language on a child and negating child's mother's teachings… Children, future of Pakistan, people of Pakistan now are living artificial life style based on lies and corruption… People have to become true to their roots… honor their mother… their mother tongue… their land… they will become true and honest Muslims as well as human beings… this disease has the deep and lethal affects by denying one's roots…When people talk about linguistics,prejudice this is linguistics,prejudice, to force people to give up their own mother tongue and adopt another language as a medium of instruction, as if their own language is not good enough. it is a worst kind of human rights violation ever exist… that is what, invader Americans did to their subjects, Africans, native Americans ( red Indians) to enslave them and made them feel inferior" Here she gives Another example and that is If some one uses abusive words curses at some one 'e mother.
That person would pounce on that man and break his bones. Mother tongue is also like our mother . Pakistani Punjabi's this mother is abused and mistreated day in day out and Punjabi instead of retaliating against these abusive elements out of shame and inferiority complex tirelessly tries to prove that Punjabi is not its mother tongue or mother. Here I am reminded of a Sikh friend of mine who during his visit to West Punjab observed in Lahore how People were crazy about Urdu and said that ' Pakistani Punjabi are crazy and Out of their mind . if they are really so fond of becoming bhayias ( Person belonging to UP Or Bihar) they should be taken to UP and Bihar and when they see poverty and illiteracy there they will not last a day there & would want to run back to Punjab. In East Punjab when Bhaiya of U.P. & Bihar comes to do labor and earn living , he drops Urdu and learns Punjabi. On the other hand Punjabi of West Punjab in his own home state is at the mercy of Bhayias , drops Punjabi and chooses to speak Urdu. How ironic?
As far as Punjabi identity of Pakistani Punjabi is concerned it has become a night mare for him. He does not consider himself as Punjabi he is a Pakistani. Pakistani Nationalism is based on two main motivations first of which is that Kashmir is part of Pakistan and it has to be conquered at any cost and then Islam is attached to this Issue and now turns this in to Jihad . If you argue with them before British conquered Punjab Kashmir was part of Punjab so if we demand for Kashmir from that angle it can be as part of Pakistan. No one is ready pay attention to this point of view simply because name of Punjab is mentioned in this and he is not Punjabi .
Second motivating force behind Pakistani nationalism is to unfurl their flag over Delhi. The reason for that is that Pakistani Punjabis unlike other Muslims of India, Bangladesh Kashmir, Sindh, Balochistan and other Frontier areas consider themselves as heirs of Muslims kings and rulers who ruled India. Besides this he has no interest in Pakistani Nationalism nor dreams that Pakistan should become progressive , developed and a real Democratic nation. Now Pakistani Punjab is at such a juncture that even if it is placed in a stone age or be Divided in to ten different states and instead of Punjab is give new name U.P. Pakistani Punjabi will have no Objection to this & that is a real tragedy.
Note : If you liked this article or not, in both cases please leave your comments.
Tags: آصف شاہکار
EVIL DESGINS TO DESTROY AND ANNIHLATE PUNJAB
Justice Asif Shahkar
Please role down for English
پنجاب نوں مارن دامنصوبہ
پنجابی لئی تھلے رول کرو
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾ ਇੰਤਕਾਮ
ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ
ਜਸਟਿਸ ਆਸਿਫ਼ ਸ਼ਾਹਕਾਰ
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਮਨਸੂਬਾ ਬੰਦੀ ਏਸ ਤਰਾਂ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉਹਦਾ ਪੱਕਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਏ ਤੇ ਉਹਨੇ ਇਥੋਂ ਕਦੇਨਹੀਂ ਜਾਣਾ- ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਤੇ ਇਥੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨੇ ਜਿਹੜੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਿੱਕਾ ਬੰਦ ਹਥਿਆਰ " ਵਿੰਡੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ" ਸੀ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਤਦਾ ਆਇਆ ਸੀ ਜਦ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵੜਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪੂਰਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜ ਈ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਏ ।
ਉਹਦੀ ਮੌਜ ਲੱਗ ਗਈ । ਉਹਨੂੰ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹਵਾਈਆ ਲੱਭ ਗਿਆ । ਇਥੇ ਹਰ ਵੰਡ ਅੱਗੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵੰਡ ਮਜ਼ਹਬ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਮਜ਼ਹਬ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਇਤਨੇ ਵੱਖਰੇ ਸਨ
ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਈ ਰਲ਼ ਕੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਤਾਰੀਖ਼ ਯਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਜੋ ਹਸ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਲੂਂ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ। ਏਸ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਫ਼ੀ ਆਉਂਦੇ ਨੇਂ । ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹਦੀ ਲੋਥ ਕਈ ਦਿਨ ਪਈ ਰਹੀ। ਮੌਲਵੀ ਉਹਨੂੰ ਕਾਫ਼ਰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਦਾ ਜ਼ਨਾਜ਼ਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਨਾਜ਼ੇ ਦੇ ਦਫ਼ਨ ਹੋਇਆ ਪਰ ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਬੁਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਆ ਕੇ ਉਹਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਲੀਆ। ਅੱਜ ਓਥੇ ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਕੁਰਆਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤੇ ਉਹਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹਾਜੀ ਸੱਯਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਬੋਰਡ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਏ । ਹੁਣ ਬੰਦਾ ਰੋਏ ਯਾਂ ਹੱਸੇ? ਕਿੱਥੇ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹਾਜੀ ਪੁਰ ਕੋਈ ਇਹ ਬੋਰਡ ਹਟਾ ਕੇ ਤੇ ਦਿਖਾਏ । ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ਼ ਇਹਦੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਧੱਕਾ ਹੋਇਆ ਮੌਲਵੀ ਦਾ ਉਹਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਤੇ ਖ਼ੈਰ ਹੋਣਾ ਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹਾਜੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਹਜ਼ਰਤ ਦਾ ਬੋਰਡ ਵੀ ਲੱਗਣਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਾਸ਼ੂਕ ਤੇ ਸਾਥੀ ਮਾਧੋ ਲਾਲ਼ ਜਿਹਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਕੋ ਕਬਰ ਵਿਚ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੌਲਵੀ ਆ ਕੇ ਮਾਧੋ ਲਾਲ਼ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਕਬਰ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁੱਟਣ ਵਿਚ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਤੇ ਮਾਧੋ ਲਾਲ਼ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕਬਰ ਤੋਂ ਮਾਧੋ ਲਾਲ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ । ਫ਼ਰ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਏ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਉਹਨੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ ਬਣਨ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੇ ਕਿਹਾ : " ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ" ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਤੇ ਨਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਉਹਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਉਹਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਮੋਇਆ ਤੇ ਦੋਹਵੇਂ ਲੰਗੋਟਾ ਕਿਸ ਕੇ ਮਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਗਏ । ਹਿੰਦੂਆਂ ਕਿਹਾ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਏ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਕਿਹਾ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਏ। ਨਾਨਕ ਦੀ ਗੱਲ : " ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ " ਕਿਸੇ ਨਾ ਸੁਣੀ ਤੇ ਇਹ ਉਹਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹੇ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਹਟੇ । ਫ਼ਰ ਉਹਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕਿਹੜੀ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਉਹਨੂੰ ਜੌਂ ਵੰਡਣ ਲੱਗੇ ਅੱਜ ਤੀਕ ਉਹਦੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਫ਼ਿਰਕੇ ਜੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿਓ ਤੇ ਬਾਬੀਆਂ ਤੇ ਸੰਤਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਧੜਾ ਧੜ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਬਣ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਨੇਂ। ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਧੀਆ ਏ ਕਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਬਾਬਾ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਖੜੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਏ । ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪੁਲ ਹੋਣ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਸੀ ਸਿੱਖਾਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਸਭ ਨੇਂ ਰਲ਼ ਕੇ ਏਸ ਪੁਲ ਦਾ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਥੰਮ ਢਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਹਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਥੰਮ ੧੯੪੭ ਵਿਚ ਢਾ ਕੇ ਪੁਲ ਦੀ ਥਾਂ ਵਾੜ ਲਾ ਕੇ ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਹਰ ਮਜ਼ਹਬ ਖ਼ੋਰੇ ਕਿੰਨੇ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਤੇ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਫ਼ਿਰਕਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਤੇ ਲਾਡਲਾ ਸਮਝਦਾ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਰਾਹੇ ਪਏ ਹੋਏ ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਤੇ ਨਾਸਤਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਸਮਝਦਾ । ਅੱਗੋਂ ਫ਼ਰ ਹਰ ਧਰਮ ਤੇ ਫ਼ਿਰਕੇ ਵਿਚ ਜਿਹਾਦ ਯਾਂ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਕਲ ਗੁਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਮਜ਼ਹਬ ਯਾਂ ਫ਼ਿਰਕਾ ਏਸ ਜਹਾਦ ਯਾਂ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਮੁਡ ਬੰਨ੍ਹਦਾ । ਸੁੱਨੀ ਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਅਕਾਲੀ ਨਰੰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਿਰਕੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਫ਼ਰ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ । ਵੰਡਾਂ ਦੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਈ ਇਕ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸੀ ਉਹਨੂੰ ਤੇ ਵੰਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਈ ਨਾ ਪਈ ਉਹਨੂੰ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹਵਾਆ ਲੱਭ ਗਿਆ ਫ਼ਰ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਸੂਲ ਪਈ "ਵਿੰਡੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ " ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ " ਲੜਾਊ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ " ਰੱਖ ਲਿਆ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਗਿਆ । ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਈ ਦੂਜਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸੀ ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸਾਂਝੇ ਅਹਿਸਾਸ-ਏ-ਕਮਤਰੀ ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਏ ਹਰ ਬੰਦਾ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਏਸ ਅਹਿਸਾਸ-ਏ-ਕਮਤਰੀ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਏ। ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮ ਹਿੰਦੂਆਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਕੀ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਏਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਜੋ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਯਾਂ ਸੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਯਾਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ਼ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਯਾਂ ਗੋਤ ਨਾਲ਼ ਚਿੰਬੜਿਆ ਰਿਹਾ । ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮ ਮਜ਼ਹਬ ਮਗਰੋਂ ਵੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਲਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸੀ। ਇਹ ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਨ ਦਿੰਦਾ ਈ ਨਹੀਂ। ਏਸ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੰਡ ਤੇ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜ਼ਾਤ ਯਾਂ ਗੋਤ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਏ। ਉੱਚੀ ਜ਼ਾਤ ਵਾਲਾ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਾਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਈ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਏ ਫ਼ਰ ਉੱਚੀ ਜ਼ਾਤ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਕਈ ਜ਼ਾਤਾਂ ਤੇ ਗੋਤਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੱਯਦ ਬਾਹਮਣ ਜੱਟ ਰਾਜਪੂਤ ਗੁੱਜਰ ਵਗ਼ੈਰਾ ਵਗ਼ੈਰਾ । ਹੁਣ ਹਰ ਜੱਟ ਅੱਗੋਂ ਕਈ ਗੋਤਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਏ ਜਿਵੇਂ ਚੀਮਾ, ਚੱਠਾ, ਵਿਰਕ, ਸੰਧੂ, ਸਿੱਧੂ ਵਗ਼ੈਰਾ ਵਗ਼ੈਰਾ। ਹੁਣ ਹਰ ਗੋਤ ਦਾ ਬੰਦਾ ਦੂਜੀ ਗੋਤ ਦੇ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਮਝਦਾ ਏ। ਏਸ ਅਹਿਸਾਸ-ਏ-ਬਰਤਰੀ ਤੇ ਹਰ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਯਕੀਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਇਤਨਾ ਪੱਕਾ ਏ ਕਿ ਜੇ ਰੱਬ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਲਹਿ ਕੇ ਆ ਕੇ ਕਹੇ :ਪਈ ਇਹ ਗੱਲ ਗ਼ਲਤ ਏ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਬਣਾ ਕੇ ਘੱਲੇ ਨੇ। ਉਹਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜੱਟ ਉਹਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇਗਾ : " ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਠੀਕ ਨੇਂ ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਗ਼ਲਤ ਏ ਰੱਬ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੋਵੇਂਗਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਤੇਰੀ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ" । ਹੁਣ ਇਹ ਨਹੀਂ ਏ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਗੋਤ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਈ ਰਲ਼ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਵੇ। ਨਾ ,ਨਾ ਜੱਟ ਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂ ਜੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵੰਡ ਏ ਤੇ ਇਹ ਵੰਡ ਸਭ ਤੋਂ ਤਗੜੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵੰਡ ਏ । ਇਹ ਹੈ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਵਾਲੀ ਵੰਡ । ਉਹਦੀ ਬਰਾਦਰੀ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਰੀਕ ਤੇ ਫ਼ਰ ਬਰਾਦਰੀ ਏ। ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਹਦਾ ਸ਼ਰੀਕ ਏ ਤੇ ਇਹੋ ਸ਼ਰੀਕ ਈ ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਏ । ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਰੀਕ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਅਖਾਣਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਪਈ ਏ " ਸ਼ਰੀਕ ਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਚਪੇੜਾਂ ਨਾਲ਼ ਲਾਲ਼ ਕਰ ਲਓ" ਯਾਂ " ਸ਼ਰੀਕ ਦੀ ਕੰਧ ਡਿੱਗੇ ਭਾਂਵੇਂ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਵੇ " ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਏਸ ਮਿਸਾਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਖੋਲ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ ਜੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰੀਕ ਆਪਣਾ ਕੱਚਾ ਕੋਠਾ ਢਾ ਕੇ ਪੱਕਾ ਕੋਠਾ ਪਾ ਲਏ ਤੇ ਏਸ ਬੰਦੇ ਬੰਡ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾਕੇ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੱਕਾ ਕੋਠਾ ਪਾਉਣਾ ਏ ਭਾਂਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਤਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵੇਚਣੇ ਪੈਂਣ । ਜੇ ਸ਼ਰੀਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੋਠਾ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤੇ ਫ਼ਰ ਉਹਨੇ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣਾ ਏ ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ਰੀਕ ਦਾ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕੋਠਾ ਢਾਵਾਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ । ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਡਾ ਹਰ ਬੰਦਾ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਾਤਾਂ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਉਹ ਭਾਂਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਬਣ ਜਾਵੇ ਯਾਂ ਚੰਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਵੇ ਉਹਦੀ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਫੁੰਮਣ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਈ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਏ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਏਸ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਰੱਜ ਕੇ ਫ਼ੈਦਾ ਉਠਾਇਆ ਤੇ ਇਹਨੂਂ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਉਸ ਉੱਚੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਗੁਮਾਸ਼ਤੇ ਤੇ ਦਲਾਲ ਲੱਭ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਇਹਦਾ ਸਬੂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਵੀ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇਗਾ ਜੋ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਹੋਏ। ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਮੁਸਲੀ ਏ? ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਅਛੂਤ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਏ। ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਆਸ਼ੀ ( ਅਰਥਕ) ਨਿਜ਼ਾਮ ਉਹਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਥੰਮ ਸੀ । ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤੇ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਮਗਰੋਂ ਸਿਆਸੀ ਵੰਡਾਂ । ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਦੀ ਵੰਡ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗੋਂ ਵੰਡਾਂ । ਮੁੜ ਮੁਆਸ਼ੀ (ਆਰਥਿਕ ) ਵੰਡ। ਕੋਈ ਅਮੀਰ ਏ ਕੋਈ ਗ਼ਰੀਬ ਏ ਕੋਈ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤਬਕੇ ਦਾ ਏ । ਇਕ ਤਬਕੇ ਦਾ ਬੰਦਾ ਦੂਜੇ ਮਜ਼ਹਬ ਤੇ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕਿ ਨਹੀਂ ਬਹਿੰਦਾ । ਇੱਕ ਜੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇਕ ਕਮੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਬਹਿਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਏ । ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲਇਜ਼ਮ ਸੀ । ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਉਹਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸੀ। ਇਹਦਾ ਸਬੂਤ ਉਹਨੂੰ ਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਜਿਹਨੇ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਛੱਤ ਥੱਲੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੁੱਖ ਈਸਾਈ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਬਿਠਾ ਲਏ ਸਨ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੱਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਈ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਹਿਮ ਸੀ । ਉਹਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਵਜ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੋਨਾ ਉਗਲਦੀ ਧਰਤੀ ਸੀ । ਇਹ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ । ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇਕ ਵਧੀਆ ਫ਼ਸਲ ਫ਼ੌਜੀ ਵੀ ਵਾਫ਼ਰ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਉੱਗਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਫ਼ੌਜੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ । ਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇਂ ਏਸ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਅੱਗ ਰਹੀ ਏ । ਏਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਪੰਜਾਬ ਜਾ ਕੇ ਚੀਨ ਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ । ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਿਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਈ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਨ । ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਬਤੀ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੰਧ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਏਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਸਿੰਧ ਵੀ ਸੀ। ਸਿੰਧ ਐਸਾ ਦੇਸ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਏਸ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ । ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸਿੰਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਘੜੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਸੀ । ਏਸ ਪਾਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਲਿਆ ਸਗੋਂ ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪੱਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਉਹਨੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ । ਏਥੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਬਣਾਇਆ , ਰੇਲਵੇ ਲੈਣ ਵਿਛਾਈ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾਈਆਂ , ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਸਿਸਟਮ ਲਾਇਆ ਤੇ ਖ਼ੋਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਪੱਕਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨੇ ਏਸ ਨੂੰ ਮੁਢੋਂ ਮੁਕਾਉਣ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ ਪਈ ਨਾ ਰਵੇ ਬਾਂਸ ਤੇ ਨਾ ਵੱਜੇ ਬੈਂਸਰੀ। ਏਸ ਮਨਸੂਬੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਤੇ ਜਾਹਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਮੁਸਤਕਿਲ ਮੁਕਾ ਕੇ ਇਕ ਐਸੀ ਕੌਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਨਾ ਇਲ ਤੇ ਨਾ ਕੱਕੜ । ਏਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਹਨੇ ਜ਼ਬਾਨ ਯਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਿਆ । ਉਹਨੇ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਐਸੀ ਜ਼ਬਾਨ ਲੱਭੀ ਜੋ ਉਹਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਦੀ ਸੀ । ਇਹ ਜ਼ਬਾਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੀ । ਇਹ ਜ਼ਬਾਨ ਚੁਣਨ ਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਜਿਹੜੇ ਇਲਾਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੇ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸਨ। ਬਿਨਾਂ ਹਿੰਗ ਯਾਂ ਫਟਕੜੀ ਲਾਏਆਂ ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਰਿਆਸਤ ਆਵਿਧ (ਜੋ ਅੱਜ ਯੂ.ਪੀ. ਏ ) ਨੂੰ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਚੋਂ ਜੋ ਲੋਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਹਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਆਮਦ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਕਾਰਿੰਦੇ ਬਣੇ ਇਹ ਵੀ ਇਸੇ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਇਹਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇਕ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਲ਼ਤੂ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਤੇ ਇਹਦੀ ਲਿਪੀ ਦੇਵ ਨਾਗਰੀ ਕਰ ਦੇਣ ਦੂਜਾ ਛਾਨਣੀ ਫੇਰ ਕੇ ਵਿਚੋਂ ਅਰਬੀ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਕੱਢ ਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਪਾ ਦੇਣ ਨਾਲ਼ ਏਸ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਨੱਥੀ ਕਰ ਦੇਣ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਉਰਦੂ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਰਦੂ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਬਾਨ ਏ ਦੂਜੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ । ਉਰਦੂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਉਹਨੇ ਫ਼ੋਰਟ ਵਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਖੋਲਿਆ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਲਮ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਏ ਜਿਹਨਾਂ ਇਹਨੂੰ ਨਸਰ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬਣਾਂਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਫ਼ਰ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਸੱਰ ਦੀ ਪੂਛ ਲਾਕੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਅਲੀ ਗੱੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣਵਾਈ (ਇੱਕ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਰਾਂ ਮਾਰ ਲਿਆ ਏ। ਸੱਰ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਸੱਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਤੇ ਖ਼ੋਰੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਕੋ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸੱਰ ਨੇਂ ਜਿਹਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਰਾਂ ਦੀ ਪੂਛ ਲਵਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਸੱਰ ਮੁਜਾਹਿਦ, ਗ਼ਾਜ਼ੀ , ਮੋਮਿਨ ਤੇ ਖ਼ੋਰੇ ਕੀ ਕੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗੈਗ ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਵਾਰ ਨੇਂ) । ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾਰਿੰਦੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਸੀ ।। ਜਿਹਦਾ ਮਾਟੋ ਸੀ ਕਿ ਮਸਲਮਾਨੋ ਉਰਦੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਸੁਖੁ ਤੇ ਉਹਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨੌਕਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਜਾਇਉ । ਸਰ ਸੱਯਦ ਦੀ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਸਿਰ ਸੱਯਦ ਵਰਗੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮੋਮਿਨ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹੀਰੋ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਰਦੂ ਸਨਟਰ ਖੋਲਿਆ । ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਫੜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨ ਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਸਿਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਹੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਹਬ ਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਮੁਖ਼ਾਲਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀਮੋਨਸਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਅੰਜਮਨ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਮਸਨਫ਼ੀਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਭੁਲੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਏ। ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਉਤੇ ਥੋਪਣ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਨਿਹਾਦ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਮੁਸੱਨਫ਼ੀਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਲੋਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਏ। ਜੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਦਮ ਮੋਮਿਨ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਤੇ ਹੀਰੋ ਬਣੇ ਬੈਠੇ ਨੇਂ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਵੀ ਰੋਜ਼ੇ ਬਣ ਗਏ ਨੇਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜਦਾ ਕਰਨਾ ਖੱਬੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਬੰਦੇ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਏ । ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਏਸ ਮਨਸੂਬੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਖੁੱਲਾ ਸਬੂਤ ਉਹ ਆਦਾਦ ਓ ਸ਼ੁਮਾਰ ਨੇਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਨੈਂ ਕਿ ੧੯੪੭ਦੀ ਵੰਡ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਅਮਲੇ ਤੇ ਨਿੱਕੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀ । ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਹੋ ਈ ਲੋਕ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਚੋਂ ਇੰਪੋਰਟ ਕਰ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ਼ ਲਈ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਹਰ ਪਾਲਿਸੀ ਉਸੇ ਦੀ ਊਸੇ ਤਰਾਂ ਚਾਲੂ ਰੱਖੀ ਤੇ ਇਹ ਹਾਲੇ ਤੀਕ ਚਾਲੂ ਏ । ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੋਟੇ ਕਰ ਕੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੇ ਰਾਜਵਾੜੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ
(ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰਬਤੀ ਹਿੱਸੇ ਜੋ ਜਾ ਕੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਲਗਦੇ ਸਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਇਹਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ) ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕਰਨ ਦੇ ਉਹਦੇ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਮਨਸੂਬੇ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ।(ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰਬਤੀ ਹਿੱਸੇ ਜੋ ਜਾ ਕੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਲਗਦੇ ਸਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਇਹਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ) ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕਰਨ ਦੇ ਉਹਦੇ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਮਨਸੂਬੇ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਇਥੇ ਉਰਦੂ ਠੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਉਰਦੂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਤਾਲੀਮੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਤੇ ਉਰਦੂ ਇਹ ਕਮਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਏ ਇਹਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲ ਖੋਲਣ ਦੀ ਮੁਖ਼ਾਲਫ਼ਤ ਕੀਤੀ । ਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਸੁੱਖ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਬਾਦ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਸੁੱਖ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ ਉਹ ਫ਼ਰ ਹਿੰਦੂ ਸੁੱਖ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਇਹ ਵੰਡ ਹਾਲੇ ਤੀਕ ਚਾਲੂ ਏ ਏਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਵੀ ਚਾਲੂ ਏ ੧੯੪੭ ਵਿਚ ਇਹਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸੁੱਖ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਬਣਾ ਕੇ ਵੰਡਿਆ ਫ਼ਿਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਸੁੱਖ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਟੋਟੇ ਕੀਤੇ । ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਹਦੇ ਹੋਰ ਟੋਟੇ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਖ਼ ਮੁਲਤਾਨੀ (ਜਿਹਨੂੰ ਸਰਾਇਕੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਏ ) ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬਣਾਕੇ ਨਵਾਂ ਸੂਬਾ ਸਰਾਈਕਸਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਹਨ ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਨਾਮ ਨਿਹਾਦ ਵੱਖਰੀ ਬੋਲੀ ਸਰਾਇਕੀ ਵੀ ਇਕ ਨਹੀਂ ਏ ਇਹਦੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਨੇਂ। ਹੁਣ ਜੇ ਸੂਬਾ ਸਾਈਕਸਤਾਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸਰਾਇਕੀ ਮੰਨ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫ਼ਰ ਸਰਾਇਕੀ ਦੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉੱਤੇ ਏਸ ਸੂਬੇ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਸੂਬੇ ਬਣਾਉਣੇ ਪੈਂਣ ਗੇ ਹੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਮੁਲਤਾਨੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਇਹਦੇ ਵੀ ਅੱਗੋਂ ਕਈ ਰੰਗ ਨੇਂ ਫ਼ਰ ਇੰਜ ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕੱਲ੍ਹ ਜੇ ਕੋਈ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕਹਿ ਕੇ ਸੂਬਾ ਪੋਠੋਆਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਏ ਤੇ ਇਹਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਸਰਾਇਕੀ ਵਾਂਗੂੰ ਏ। ਪਿੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੋਰ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਏ ਤੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੋਠੋਹਾਰੀਆਂ ਨੇਂ । ਕੱਲ੍ਹ ਜੇ ਕੋਈ ਜਾਂਗਲ਼ੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਬੋਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸੂਬਾ ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਏ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜਾਂਗਲ਼ੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦਸ ਲਹਿਜੇ ਨੇਂ ਝੰਗ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਂਗਲ਼ੀ ਏ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਹੋਰ ਸਾਹੀਵਾਲ ਦੀ ਹੋਰ ਸ਼ੇਖ਼ੋ ਪੁਰ ਦੀ ਹੋਰ ਹਾਵਲ ਨਗਰ ਦੀ ਹੋਰ ਫ਼ਿਰ ਇੰਜ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਦਸ ਸੂਬੇ ਬਨਾਣੈ ਪੈਣਗੇ ਇਹੋ ਹਾਲ ਜਹਲਮੀ ਦਾ ਏ ਓਥੇ ਵੀ ਕਈ ਸੂਬੇ ਬਣਨਗੇ। ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਵਤ ਏ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਰ ਸੱਤਵੀਂ ਕੋਹ ਤੇ ਬੋਲੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਏ ਫ਼ਰ ਏਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਏਸ ਬਦਕਿਸਮਤ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਰ ਸੱਤਵੀਂ ਕੋਹ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ । ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਏ? ਵੰਡ ਮਗਰੋਂ ਭਾਂਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਪਰ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣਾ ਬਸਤੀ ਵਾਦੀ ਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਚਾਂਟੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਲੈ ਲਈ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਫ਼ੌਜ ਆ ਕੇ ਬਹਿ ਗਈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਏਸ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਇੰਜ ਦਾ ਇੰਜ ਈ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਉਹੋ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਉਹੋ ਅਦਾਲਤੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਉਹੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ। ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਲੇਬਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਤੀਕ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਸਿਲੇਬਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਮੌਜੂਦ ਨੇਂ । ਧਾੜਵੀ ਹੀਰੋ ਤੇ ਦੇਸ ਪਿਆਰੇ ਕਾਫ਼ਰ ਤੇ ਗ਼ਦਾਰ। ਸਿਕੰਦਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਮਹਾਨ ਤੇ ਰਾਜਾ ਪੋਰਸ ਝੁਡੂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹੀਰੋ ਤੇ ਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਫ਼ਰ,ਅਨਪੜ੍ਹ, ਕਾਂਣਾਂ ਤੇ ਬੇਵਕੂਫ਼ । ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ , ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਆਲਮਾਂ ਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੀਰੋਆਂ ਦੇ ਕਸੀਦਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇਂ । ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮੱਕੂ ਠੱਪਣ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜੋ ਮਨਸੂਬਾ ਬਣਾ ਕੇ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਚਾਲੂ ਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਭਾਂਵੇਂ ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣੀ ਸਿਵਲ ਹਕੂਮਤ ਹੋਏ ਉਹ ਪੂਰੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਏਸ ਮਨਸੂਬੇ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦੀ ਏ ਤੇ ਕਰ ਰਹੀ ਏ । ਸਿਵਲ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਏ । ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹਰ ਸੂਬੇ ਦਾ ਲੀਡਰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਸੂਬੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਏ। ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਏਸ ਸੂਬੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਤਕਰੀਰ ਕਰਦਾ । ਹੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਭੁੱਟੋ ਵਰਗਾ ਕੌਮੀ ਲੀਡਰ ਵੀ ਸਿੰਧ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸੰਧੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੀਡਰ ਨਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਏ ਤੇ ਨਾ ਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਤਕਰੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਏ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਏਸ ਗੱਲ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਤਨੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਛੱਡ ਆਇਆ ਉਹਦੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ । ਅਜ਼ੀਮ (ਮਹਾਨ ) ਬਰਤਾਂਨੀਆ ਯੂਰਪ ਦੇ ਇਕ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਜੱਜ਼ੀਰੇ ਵਿਚ ਸੁੰਗੜ ਗਿਆ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇੰਤਕਾਮ ਲੈਂਣ ਤੇ ਇਹਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਹਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਹਾਲੇ ਤੀਕ ਚਾਲੂ ਏ । ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਏ ਉਹਦੀ ਬੋਲੀ ਹਿੰਦੀ ਏ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਏ ਤੇ ਉਹਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਉਰਦੂ ਏ । ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਰਵਈਆ ਏ ਏਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਜੋ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਸਾਂਇਸਦਾਨ ਨੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਵਾਂ ਗਾ: ਦਰਅਸਲ ਅਸੀਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਊਤੇ ਇਕ ਓਪਰੀ ਤੇ ਗ਼ੈਰ ਮੁਲਕੀ ਜ਼ਬਾਨ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਥੋਪ ਕੇ ਉਹਦੇ ਮੰਨਣ ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਜੋ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਉਹਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਅਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਏਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਅਸੀਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹਦਾ ਬਚਪਨ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਮੁਸਤਕਬਿਲ ਵੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਮਸਨੂਈ ਤੇ ਜਾਲ੍ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੇ ਨੇਂ ਜਿਹਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਝੂਠ ਤੇ ਬਦ ਉਨਵਾਨੀ(ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ) ਤੇ ਏ । ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਸਿਦਕ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਨਾ ਪਵੇਗਾ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ , ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਤੇ ਜਨਮ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਮਾਣ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ , ਇਹਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਤੇ ਉਹ ਸਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਨੇ ਤੇ ਨਾ ਈ ਸੱਚੇ ਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਇਨਸਾਨ। ਝੂਠ, ਬਦ ਉਨਵਾਂਨੀ ਤੇ ਬੇ ਇਮਾਨੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਜਰਾਸੀਮ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੇ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜਾਂ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ । ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੇ ਇਲਮ ਤੇ ਤਾਅੱਸੁਬ ( ਕਟੜਪਨ) ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦਾ ਇਲਮ ਨਹੀਂ ਏ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਅਸੁਬ ( ਕਟੜਪਨ) ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲਮ ਏ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਏਸ ਗੱਲ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਏ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਇਕ ਬੇਕਾਰ ਤੇ ਨਖਿੱਦ ਬੋਲੀ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣ ਤੇ ਇਕ ਓਪਰੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲੁਕਾਈ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਣਾਉਣ ਸਗੋਂ ਇਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਬਣਾ ਲੇਨ। ਇਹ ਇਨਸਾਨੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਉਲੰਘਣਾ ਏ । ਇਹ ਉਹ ਹਰਬਾ ਏ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਕਾਲੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀਆਂ ਤੇ ਰੇਡ ਇਨਡੀਂਅਨ ਨੂੰ ਕਮਤਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਣ ਤੇ ਪੱਕੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਏਸ ਹਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ਼ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਕਮਤਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਸਲਸਸਲੇ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਇਕ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦੀ ਏ : ਭਾਂਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਗਾਹਲ ਕੱਢੇਗਾ ਤੇ ਉਹਦਾ ਪੁਤਰ ਏਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਿਰ ਪਾੜ ਦੇਵੇਗਾ । ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਵੀ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਏ । ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਏਸ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗਾਹਲਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਹਲਾਂ ਕੱਢਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰ ਪਾੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਕਮਤਰੀ ਨਾਲ਼ ਲੁਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਏ ਤੇ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਏ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਈ ਨਹੀਂ। ਏਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਕ ਸਰਦਾਰ ਦੋਸਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੈਂ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਆਇਆ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦਾ ਬੁਖ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ : ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਲੇ ਨੇਂ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਈਏ ਬਣਨ ਦਾ ਏਨਾ ਈ ਸ਼ੌਕ ਏ ਤੇ ਇਹ ਯੂ.ਪੀ., ਬਿਹਾਰ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ । ਜੇ ਬੰਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੜ ਕੇ ਯੂ.ਪੀ., ਬਹਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਓਥੇ ਭੁੱਖ , ਪਸਮਾਂਦਗੀ ਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਈ ਬਾਂ ਬਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ ਪਈ ਅਸੀਂ ਯੂਰਪ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਰਹੀਏ । ਅਸੀਂ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਯੂ.ਪੀ. ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਭਈਏ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਆ ਕੇ ਉਰਦੂ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਦਾ ਏ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਭਈਏ ਦੇ ਥੱਲੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਏ ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਚ ਉਹਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਚੱਟ ਰਿਹਾ ਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉਰਦੂ ਬੋਲਦਾ ਏ । ਜਿਥੋਂ ਤੀਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ ਏ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਉਹਦੇ ਲਈ ਦੂਜਾ ਹੱਵੂਆ ਏ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਏ ਤੇ ਉਹਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਅਤ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਏ । ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਏ ਤੇ ਉਹਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਏ ਉਹ ਇਹਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਜੇਹਾਦ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਜੇ ਉਹਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਨਾਣ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਦਲੀਲ ਵੀ ਏ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਇੰਜ ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਇਹਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ ਉਹ ਏਸ ਪਾਸੇ ਆਉਂਦਾ ਈ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਜੇ ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਏ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ। ਉਹਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਅਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਥੰਮ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਝੰਡਾ ਲਾਉਣਾ ਏ । ਉਹਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ , ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼, ਕਸ਼ਮੀਰ , ਸਿੰਧ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਤੇ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਮੁਸੱਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਵਾਰਸ ਸਮੱਝਦਾ ਏ । ਏਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਅਤ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਕ ਅਸਲੀ ਜਮਹੂਰੀ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਯਾਫ਼ਤਾ ਮੁਲਕ ਬਣ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੱਗੋ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ ਵਿਚ ਖਲੋਵੇ ਇਹ ਉਹਦਾ ਨਾ ਖ਼ਾਬ ਏ ਤੇ ਨਾ ਈ ਏਸ ਗੱਲ ਨਾਲ਼ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਏ । ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਏ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਂਵੇਂ ਲਿਜਾ ਕੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਯਾਂ ਅ ਯਹਨੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਇਹਦੇ ਦਸ ਸੂਬੇ ਬਣਾਕੇ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਥਾਂ ਯੂ.ਪੀ. ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ
ਨੋਟ : ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਲੇਖ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ ਯਾਂ ਮਾੜਾ ਲੱਗਾ ਦੋਨਾਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖ ਕੇ ਜਾਨਾ
K. Bajwa
Request: Before forwarding this e-mail, as a courtesy, respect others privacy & delete all email addresses. Using BCC to address also helps guard privacy. Erasing the history also helps prevent Spammers from mining addresses and viruses from being propagated. Thank You.
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@
views on Impact of British Imperial Policy on West Punjab
A.H Amin
June 2000
LETTERS TO THE EDITOR
Sir,
I was deeply impressed by the excellent article by Mr "X" published in
your journal, the readers who have a pretty vague idea about the
subcontinent and may form outwardly correct but essentially erroneous
conclusions, which may be unfair to Punjab's role in Indo Pak history.
I may add that my intention in making these points is in no way to
prove that the worthy author does not know his subject. Indeed as
earlier stated, I have been deeply impressed by his grasp of Indian
history and some very thought provoking remarks that he has made about
the civil military relations in Punjab. The author has done an
excellent job despite the fact that it is no mean job to understand
Punjab history while being based away from there.
Firstly the politics of Punjab right from the advent of the Muslim
invaders in the tenth century was highly complicated. It was this
particular situation which played the most significant role in Punjab's
remaining loyal in First World War rather than all British measures.
The British it may be noted inherited the situation once they annexed
Punjab in 1849. They exploited it to full advantage. Punjab was
initially a Hindu majority province in the tenth century. By the
seventeenth century it became a Muslim majority area as a result of
efforts of Muslim missionaries. This has been well covered by various
British authors like "The Preaching of Islam" by the famous Professor
T.W Arnold of Magdalene College, a distinguished figure of the "School
of Oriental Studies" at the University of London (Page-197 - Aligarh -
The First Generation - David Lelyveld-Princeton University-1978). The
foundation of the Sikh religion in the early sixteenth century by Guru
Nanak (1469-1538) and his successors further complicated the communal
equation. The Sikhs a purely Punjabi religion came in conflict with the
Muslim Mughal Government at Delhi from the period 1581-1606
(Refers-page-245-Cambridge History of India-The Mughal Period). They
were ruthlessly persecuted from 1606 to 1799 by first the Mughals till
1748 and then by the Afghan raider Ahmad Shah Abdali. The Sikhs
retaliated most resolutely and brilliantly and resorted to guerrilla
warfare as a result of which they became masters of Muslim majority
Punjab by 1809 under the brilliant Ranjit Singh. The US readers may
note that the Sikh number never exceeded the figure of 10.5% of the
total population of Punjab. (Census Report of Punjab-1881-Lahore.
Pages-14 & 15-David Lelyveld-Op Cit and Page-8- Prelude to
Partition-David Page-Oxford University Press-Karachi-1987). The Sikhs
whose holy places had been desecrated by the Muslims during the period
of conflict from 1606-1748 retaliated by turning many Muslim mosques
into stables and military stores magazines during their rule, which
lasted, from 1799-1849. Once the English East India Company got
involved in the Second Sikh War the Muslim feudals who were initially
Sikh vassals like the Taiwan's etc now defected to the British side and
played an active role in assisting the British in the final conquest of
Punjab. The Punjab Muslims about 54% of the province as it was in 1919
welcomed the British conquest of Punjab and hailed it. The British
followed a clever policy of rehabilitating the Sikhs and also restoring
Muslim places of worship. A subtle development followed. The Sikhs and
Muslims competed with each other in loyalty to the British, the Sikhs
in order to regain a part their lost total dominance and the Muslims to
gain their due share in terms of share in the population which had been
denied to them since 1799. It was this complex equation that ensured
that Punjab stayed loyal in 1857 and in WW One. The evidence about
Muslim Sikh hatred may be gauged from the 1947 riots in which at least
a million people were killed in Punjab once the British left India. The
Punjabi Hindus who were about 33.46% of the population gained the most
right from 1606 till 1947. Initially they stayed loyal to the Mughals
and retained their prosperous status. Later the Sikhs found the Hindus
better subjects than the Muslims and patronized them. Under the British
also the Hindus being a largely urban community gained the maximum
advantages accruing from Western education and commerce and stood out
as the richest and most educated community of Punjab in 1947.
A word about the observation on page-409-that the status of the rural
notables in Punjab did not deteriorate like that of their counterparts
in United Provinces (UP). This was a different story. The UP Taluqdars
gained as much out of British rule as the Punjabi feudals. After all
the province stood second after Punjab in recruitment drive in the
army. The decline of the United Provinces feudals started only after
1947 once the urban dominated Indian National Congress instituted land
reforms that deprived these feudals of a large part of their land. The
difference between Punjab and UP was the fact that UP by virtue of
having been colonized some 73 to 46 years (depending on the region)
earlier than the Punjab had a much larger literacy (Western Education)
rate and a much larger Hindu middle and independent professional and
business class which was educated and the feudals despite continuous
patronage by the British failed to do as well in Punjab in the
elections. In addition the province as compared to Punjab had a much
larger industrial base and thus a very large industrial worker class.
The Punjabi feudals had little future in Pakistan too since the
majority province East Pakistan was not feudal dominated. However, the
Punjabi feudals by combining with the civil military elite of West
Pakistani origin coerced the East Pakistanis to renounce their actual
majority in 1956 and thus ensured that the feudal hold was retained in
Pakistan. They also collaborated with all Pakistani military
governments and maintained their pre-1947 hold.
It is stated in the article that "Yet, despite all of this, the
colonial state in the Punjab seemed to have emerged in 1919 very much
intact and unweakened in any way". It did not happen this way. British
repressive policies in Punjab brought them in conflict with the more
aware urban populations of cities between Rivers Jhelum and Sutlej as a
result of which the British were confronted with the first serious
anti-British political agitation in Punjab as a result of which martial
law was imposed in Punjab. Property worth many millions was destroyed
or looted (including an American missionary's house and his mission's
excellent hospital which was giving free treatment to the poor in
Chuhar Kanna). (Refers-Page-271- "Disorders Inquiry
Committee-1919-1920-Report" - British Perspective-Volume Two
-Superintendent Government of India Press-Calcutta-1920). Amritsar city
was handed over to the army where at least 379 peaceful demonstrators
were killed (Refers-Page-187-1919 Disorders Inquiry Committee Report)
by the British-Indian troops, communications all over the province were
attacked (Refers-Page-railway stations were attacked and Gujranwala
town was bombed by the Royal Air Force. Summary Military courts were
set up which sentenced 108 people to be executed out which at least 23
were maintained while remaining were converted to transportation for
life to the Andaman Islands! (Refers-Page-235-1919 Disorders Inquiry
Committee Report-Op Cit). At least 258 people as per official report
were sentenced to be flogged from 5 to 30 times (Page-231-1919
Disorders Inquiry Committee report) and a large number were publicly
flogged with posteriors naked ( I can send you some photographs if you
like). Other punishments like crawling in the streets rather than
walking were imposed on common people! In short a province that had
been most loyal to the Empire was handled so injudiciously by two hot
headed Irishmen i.e. Governor Michael O Dwyer and Brigadier Dyer that
the British lost a great part of the goodwill that had been created
through tangible well meaning and just measures of so many Britishers
from 1849 till 1919! Such was the Punjabi indignation that Michael O
Dwyer the hero of the article was shot to death by a Punjabi student (IT HAD TO BE A PUJABI SIKH, ALTHOUGH THE SAME RACE BUT DIFFEENT RELIGION AS PUNJABI MUSLIMS WERE QUITE HOPELESS POLITICALLY)
studying engineering in London in 1940! The Punjabi Sikh student who was hanged
within a month stated at his trial that he was avenging Jallianwalla
Firing and the outrages committed on Dyers orders in 1919. The urban
population was alienated and the anti-British congress emerged as the
second largest party in the 1936 elections. The British
policy was efficient but short sighted and in the long run failed as
later events proved. The Punjab disturbances of 1919 shook their
confidence and certainly weakened their hold on India. In Second World
War their recruiting drive in Punjab was based on the slogan of
self-rule and was a negation of all imperialist ideals! The Duke of
Connaught on eve of inauguration of the Indian Legislature stated that
"the shadow of Amritsar lengthened over the fair face of India"
(Refers-Page-347-India-A Modern History-T.G.P Spear-University of
Michigan-Reprinted India-1989).
There is another important point that the writer has missed. Punjab as
a province was a British creation. There were at least four different
ethnic groups in Punjab. The Punjabis in the areas between Indus and
Sutlej and Jamna rivers in the northern half of Punjab, the Hindustani
enclave of Ambala division which was not Punjabi, the Seraiki speaking
areas of the south, again distinct from Punjabis and the pastoral
Baloch tribes in the southern part of the province. The major
recruitment took place only in two of these four ethnic groups i.e the
Punjabis and the Hindustani districts, which had been transferred to
Punjab as a punishment for having taken part in the rebellion of 1857.
Chhottu Ram who belonged to this region was not a Punjabi. Then there
was another major motivation in joining the army i.e. economic. This
motivation had an important region specific characteristic, which has
not been described by the author. This was confined only to districts
with rain irrigated and barren lands north of river Jhelum including
northern part of Shahpur and one subdivision of District Gujrat which
is south of river Jhelum, or to the Hindustani districts (Hissar,
Rohtak Gurgaon and large parts of Karnal) of the south east part which
consisted of the most barren and non-productive land of the province.
The areas south of these rivers were less keen in contributing recruits
for the fighting arms. Thus Lahore district's performance was most
pathetic; keeping in view the fact that it was population wise one of
the biggest districts of Punjab did not contribute as many recruits as
expected. Thus the British report of Services Rendered by the Lahore
district observed that "As compared with other districts the recruiting
activities of Lahore district were not as good as could be desired. The
villagers in the neighbourhood of Lahore city did not readily enlist in
the combatant ranks, they made too good a living as daily labourer in
and about the city to think of entering the service" (Refers-Short
Record of the War Services Rendered by the Lahore District-1914-1919-
Compiled in the Deputy Commissioner's Office, Lahore, Punjab-Printed at
Mufeed I Aam Press-Lahore-1919-Punjab Public Library-World War One
Section-Lahore).
There was a very important qualitative motivational difference in the
motivation to join the army in the Sikhs and the Punjabis, which should
have been pointed out. The Sikh motivation to join the army had a
definite link with their minority status. This produced in them an
intense feeling to improve their political and economic standing
vis-a-vis the two larger groups i.e. the Punjabi Muslims and Hindus.
Thus the Sikhs despite being only around 10.5% contributed 88,000
combatants to the army while the Muslims despite being a 54% group
contributed only 136,000 recruits! This had two reasons first was the
Sikh preponderance in fighting arm units before the war over the
Punjabi Muslims as well as their feeling of relative insecurity as a
minority community. Despite all this loyalty the Sikh quota was
relatively reduced after the war because of the significant role that
some Sikhs had played in the Ghadar Movements. Here it would be
interesting for the American readers to note that it was the liberal
influence of USA which induced the Sikhs who had settled in California
to embark on the Ghadar Movement. The Ghadar party had its base in the
US West region, where it was founded on 21 April 1913 at Astoria
(Oregon State) by Punjabi immigrants (mostly Sikh who had reached
California as farm labourers or exiles before WW One) Refers-Page 262-A
Dictionary of Modern Indian History-Parshotam Mehra-Oxford University
Press-Madras-1985).
The author did not discuss the role of the British system of class
composition of Indian units in preventing rebellion. The same is true
for the activities of the Ghadar Party activists in the army and
certain military mutinies in units recruited from races inhabiting
Punjab and their effect on the class composition of the post-1918
Indian Army have also not been discussed. The British were greatly
helped in the mixed class composition of Indian Army to which they had
resorted from the period 1864-1885. This system played a major part in
preventing mutiny in the Indian Army. Under this system the vast bulk
of cavalry and infantry units consisted of different companies of
various classes in any single unit. Like a unit with two Sikh and two
Punjabi Muslim Companies. A unit with a Pathan Muslim and a Dogra Hindu
Squadron etc. This ensured that the Muslims would not combine with the
Sikhs and the Sikhs would be too eager to report in case the Muslims
were up to something nasty! This system proved a success in WW One. On
the other hand the experiment of having one-class units failed. Thus
129 Baluchis which was one of the very few "All Muslim Units" was made
a mixed class unit after the war. This happened since many of its
Pathans defected to the German lines in France. The 15 Lancers which
was an "All Muslim Unit" was disbanded after the war since its Pathan
Muslim Squadrons resisted orders to fight the Turks in Mesopotamia. The
5th Light Infantry which was an "All Muslim Unit" with two companies of
Ranghar Muslims from Punjab province mutinied en masse at Singapore in
1915 and was disbanded after the war. Thus after the war with the
exception of one infantry unit all fighting arm units were made mixed
class units. The Ghadar Party infiltrators penetrated Indian Army and
did partially succeed in subverting 23rd Punjab Cavalry (this scribes
unit) where at least 12 soldiers were court martialled and executed
(Refers-Page-141-An Account of the Ghadar Conspiracy-1913-15-F.C
Isemonger and J. Slattery-Lahore-1919 and Page-8-A Short History of 11
Cavalry (Frontier Force-Lieut Colonel Mohammad Khalid-Privately
Published-Quetta-1999-Copy held by this scribe).
Later research proved that the most crucial role was played by the
pre-war existing Indian Army in October-December 1914 in Ypres area
where the British Second Corps was at its last gasp at Ypres at a time
when in words of the official British historian, "The position was
critical, for the allies were outnumbered and outgunned. There was no
prospect for several days while it was known that the enemy was
bringing up large bodies of troops from the east" (Page-23-The Indian
Corps in France-Lieutenant Colonel J.W.B Merwether and Right Honourable
Sir Frederick Smith-John Murray-Ablemarle Street-London-1919.). The
reinforcements later sent played a significant but not as decisive a
role as that by the Indian Corps at Ypres in October-December 1914.
The real reason why Punjab responded to the British war effort lay in
four factors. Firstly, an excellent British policy to bring prosperity
in Punjab by excavating canals which was initiated in 1852. Recruitment
to the army in increased numbers from 1857, and grant of lands as
reward of war services was initiated in 1858 and brought great
prosperity to the provinces populace residing in the barren poor and
non-productive regions of the northern and south eastern districts of
Punjab. Secondly, the extreme political backwardness of Punjab in terms
of education by virtue of being the last region to be captured by the
British and being under hold of feudal lords who discouraged spread of
Western education. This system enabled the feudal lords to act as
recruiting agents for their own personal ends. The disturbances of 1919
it may be noted took place in the canal-irrigated areas and in cities
with the more aware and educated urban population.
Thirdly, the economic factor of getting land as a reward for war
services also played a major role in the motivation to get recruited.
This again was true for the people from the barren districts. Finally
it was the complex communal divide of the province with various ethnic
and religious groups and the sharp urban rural divide with the vast
bulk of the illiterate and poor rural population under total domination
of feudal lords and the extremely small intensely nationalistic and
anti-British educated urban population further reinforced by the highly
aware and over enthusiastic idealistic but highly unrealistic US and
Canadian Punjabi Sikh and Hindu Indian community.
The negative result of the whole affair for the British was the fact
that too many expectations were aroused. The Indians believed in vain
that India for its war services will "take a place among the nations
besides Canada, Australia and New Zealand, but India was bitterly
disappointed" as one Britisher admitted. (Refers-Page-411-A Matter of
Honour-Philip Mason-Jonathan Cape and Bedford-London-1974) Once these
expectations were not fulfilled disturbances started in India and these
started from Punjab which had suffered the most in terms of casualties
in the War in 1919. The foundation of modern anti-British political
mass agitation was thus laid in 1919. The British were forced to
introduce legislative government, forced to grant Indians commissions
in the Armed Forces which the military establishment had successfully
resisted from 1757 to 1917. In short the price that they paid was too
heavy and counter-productive. Michael O Dwyer the hot blooded Irishman
mishandled everything.
India in 1919 was an explosive place. While about 60,000 Indian
soldiers had died in WW One, some sixteen million Indians during the
same period had died of Influenza ! This was a greater number than
total dead in all countries in WW One due to the war !
(Refers-Page-155-English History-1914-45-A.J.P Taylor-Penguin
Books-England-1977). The seeds of the anti British Indian politics were
planted by Michael O Dwyer and Dyer through out of proportion
enthusiasm in the recruiting drive and in unduly repressive measures in
1919. The British held on to India for 28 more years but they had lost
the goodwill and great admiration for their policies in Punjab so
painstakingly planted by a long list of British administrators from
1849 to 1914 through justice and fair play it takes many decades to
grow a forest but just one matchstick to burn the work of centuries.
How do I sum it up as a Pakistani? The only gainers in the whole
process were not the common men in Punjab but the Punjabi Muslim
feudals who have survived till todate and even today constitute an
important political force in Pakistani politics. They fooled the
British and the Pakistani masses whose leaders they became after 1947.
These Punjabi feudals served the Sikhs even when Sikhs used the Muslim
mosques as stables! They switched over to the British side once the
Sikh State was destroyed in 1849. They served the British once the
Bengal Army under a Muslim leadership rebelled in 1857. They served the
British in WW One and Two and got huge economic rewards in return.
About three years before Pakistan's creation they switched on to the
Muslim League a largely urban dominated party in 1944-47 and pushed the
relatively more enlightened Punjabi Muslim urban elite aside ! In the
period 1951-58 they betrayed the Muslim League and joined the civil
military bureaucratic clique of Pakistan. Todate their achievements
include collaboration with all martial law governments and dominance of
all democratically elected governments of Pakistan including the
present military government! I am a great admirer of late Abraham
Lincoln but I must admit as the Punjabi Muslim feudals have proved that
sometimes some people manage to fool all the people all the time!
No comments:
Post a Comment